Tasarruf Finansman Sistemleri ve Fıkhi Değerlendirme

(Emin Evim, Sinpaş ve Benzeri Uygulamalar Üzerine Bir İnceleme)

…

1. Giriş: Faizsiz Finans Arayışında Yeni Bir Model mi, Yeni Bir Risk mi?

Son yıllarda Türkiye’de “faizsiz ev veya araç edinme”sloganıyla faaliyet gösteren şirketler — özellikle Emin Evim, Sinpaş, Fuzul Evim gibi kuruluşlar — toplumda büyük ilgi uyandırmıştır.

Bu sistem, faiz hassasiyeti taşıyan geniş bir kesim için alternatif bir çözüm olarak sunulmakta; ancak aynı zamanda “gerçekten faizsiz mi, yoksa başka bir adla faiz mi alınıyor?” sorusu halkta ciddi tereddüt doğurmaktadır.

Bu makale, söz konusu sistemlerin işleyiş mantığını, fıkhî dayanaklarını ve ahlâkî meşruiyetini güncel kaynaklar ışığında incelemektedir (Turan, 2024, s. 215; Yüksel, 2023, s. 60).

2. Sistem Nasıl Çalışır?

Tasarruf finansman şirketleri, ev veya araç almak isteyen kişileri belirli bir ortak havuzda toplar. Katılımcılar her ay taksit öder, sıra veya çekilişle teslim alır, şirket ise “organizasyon bedeli” adıyla belirli bir komisyon alır.

Bu yapı, klasik bankacılıktan farklı görünse de, karz akdinebenzeyen bir borç sistemi oluşturur (Turan, 2025, s. 221). Bazı çalışmalarda bu sistemin halk arasında “faizsiz banka alternatifi” olarak algılandığı, ancak aslında ortak borç havuzu mantığıyla işlediği vurgulanmaktadır (Kara, 2022, s. 509).

3. Fıkhî Çerçeve: Akit Ne Mahiyettedir?

İslâm hukukuna göre her finansal işlem, bir akit türü içinde değerlendirilir. Tasarruf finansman sisteminde akit türü tam olarak açık değildir.

Dolayısıyla sistem ne tam bir yardımlaşma fonu (ta‘âvün) ne de klasik bir ticari satış sistemidir. Bu yönüyle tasarruf finansman modeli, “karz akdinin ticari versiyonu”olarak tanımlanabilir (Çayıroğlu, 2019, s. 105).

4. Organizasyon Bedeli: Hizmet mi, Gizli Faiz mi?

Fıkhen meşru bir hizmet bedelinin üç şartı vardır:

Ancak uygulamada “organizasyon bedeli”nin miktarı bekleme süresine göre değişmekte; bu da zaman farkına dayalı menfaat doğurmaktadır. Bu durum, ribâ (faiz) hükmüne yaklaşmaktadır (Karaman, 2020, s. 70).İmam Gazâlî’nin ifadesiyle, “ribânın şekli değişse de mahiyeti aynı kaldığında hükmü değişmez” (Demir, 2022, s. 145).

5. Doğru mu, Yanlış mı? Halkı Kandıran Bir Sistem mi?

Eğer sistem, katılımcıların birikimlerini şeffaf biçimde organize ediyor, hizmet karşılığı açıkça belirtilmiş bir bedel alıyorsa bu model meşrudur (Turan, 2025, s. 225). Ancak şeffaflık eksikliği, gizli faiz mantığı veya haksız organizasyon bedelleri varsa, sistem İslâm hukukuna aykırı hâle gelir.

(Demir, 2022, s. 147; Karaman, 2020, s. 72). Bazı şirketlerin “faizsiz” etiketiyle halkın güvenini suistimal ettiği örnekler, BDDK 2023 denetim raporlarında da yer almıştır (BDDK, 2023, s. 16). Kur’an’ın ilkesi açıktır: لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ فِي الإِسْلَامِ — “İslâm’da zarar vermek de yok, zarar görmek de.” (İbn Mâce, Ahkâm, 17)

6. Mevzuat ve Denetim Gerçeği

2021 yılında çıkarılan Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu (Resmî Gazete, 07.04.2021, m. 3–10) ile bu kuruluşlar BDDK denetimi altına alınmıştır. Bu düzenleme, mali açıdan güvence sağlamıştır; ancak fıkhî meşruiyet açısından Diyanet İşleri Başkanlığı veya bağımsız İslâmî Finans Danışma Kurulu denetimi de gereklidir.

(Yüksel, 2024, s. 61).Yüksel (2024, s. 62), şer‘î danışma kurullarının sadece banka değil, tüm faizsiz finans kuruluşları için zorunlu hale getirilmesi gerektiğini vurgular.

7. Fıkhî Ölçülerle Çözüm Önerisi

8. Sonuç: Faizsiz Görünmek Yetmez, Adil Olmak Gerek

Gerçek İslâm ekonomisi, sadece faizsiz değil, vicdan temelli ve adalet merkezli bir sistemdir. Tasarruf finansman şirketleri, bu ilkeleri gözetmedikçe, faizsiz görünse bile adalet ilkesini ihlal eder.

Kur’an’ın şu buyruğu İslâm ekonomisinin özüdür: لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ — “Ne zulmedin ne zulme uğrayın.” (Bakara, 2/279)

 – Prof. Dr. Hadi Sağlam

İslâm Hukuku, İktisat ve Hukuk Alanında Akademisyen

Kaynakça:

BDDK. (2023). Tasarruf Finansman Şirketleri Denetim Raporu. Ankara: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, s. 12–18.
Çayıroğlu, S. (2019). Faizsiz Finans Sistemlerinin Fıkhî Açıdan Tahlili. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 34(2), s. 95–117.
Demir, H. (2022). Modern Finans Sistemlerinde Karz-ı Hasen Uygulamaları. İstanbul: Ensar Yayınları, s. 142–149.
İbn Âbidîn. (1994). Reddü’l-Muhtâr ʿale’d-Dürri’l-Muhtâr, c. 4, s. 190. İstanbul: Kahraman Yayınları.
Karaman, H. (2020). Faizsiz Finans Kurumları ve İslâm Hukuku. İstanbul: Ensar Yayınları, s. 67–73.
Kara, M. (2022). Tasarruf Finansman Sistemlerinin Akidsel Niteliği. Diyanet İlmî Dergi, 58(3), s. 505–524.
Resmî Gazete. (07.04.2021). Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu. Sayı 31447, m. 3–10.
Turan, Y. (2024). Tasarruf Finansman Sözleşmelerinde Katılımcı-Şirket İlişkisi. İSAM Tez Koleksiyonu, s. 211–233.
Yüksel, A. (2024).
İslâmî Finans Denetiminde Şer‘î Kurulların Rolü. Ankara: Türkiye Finans Enstitüsü Yayınları, s. 58–63.