İddia Ediyorum, Hollanda Hükümeti Çok Yakında Düşecek

İddia ediyorum: Hükümet, yarınki Prinsjesdag’ı görecek, fakat ardından başlayacak bütçe ve vergi hesaplaşmasına dayanamayacak.

"1" height="250" width="100%" direction="up">

Son kamuoyu araştırmasında hükümetten memnun olanların oranı yüzde 18’e düştü. Sızan bütçe belgeleri ise 2027’de ortalama satın alma gücünün yüzde 0,1 azalacağını gösteriyor.

Sızan belgelerde Türkleri özel olarak hedef alan bir karar yok. Ancak yüksek eğitimli yabancı çalışanların vergi avantajı azalacak, işçi göçmenlerinin konut karşılığında ücretlerinden yapılan kesintinin kaldırılması hedefleniyor.

(Haberin Hollandacası, Türkçe haberin hemen altında.
De Nederlandse versie van het artikel staat direct onder de Turkse tekst.)

İlhan KARAÇAY yazdı:

Değerli Okurlarım,

Hollanda’da hükümetler yalnızca seçim kazanarak yaşamaz. Mecliste çoğunluğu bulunmayan bir hükümet, her önemli kararında kendisine destek verecek yeni ortaklar aramak zorundadır.
Bugün Rob Jetten’in başbakanlığındaki D66, VVD ve CDA hükümetinin karşı karşıya olduğu esas tehlike budur.

Benim tahminim artık iyice kesinleşti: Bu hükümet, Kral’ın Taht Konuşması’nı, yani Troonrede’yi okuyacağı ve 2027 bütçesinin açıklanacağı yarınki Prinsjesdag törenini görecek. Fakat hemen ardından başlayacak bütçe ve vergi görüşmelerinde büyük bir kavgaya sürüklenecektir. Hükümetin kesin olarak hangi gün düşeceğini söylemiyorum. Ama ipin Prinsjesdag’dan sonra kopacağını iddia ediyorum.

Hükümeti kurarken aynı kürsüde birlik görüntüsü veren VVD lideri Dilan Yeşilgöz, Başbakan Rob Jetten ve CDA lideri Henri Bontenbal, şimdi bütçe ve vergi konusunda birbirinden farklı yönlere bakıyor.

HÜKÜMET VAR, ÇOĞUNLUK YOK

Hükümeti kuran üç partinin, Hollanda’da Tweede Kamerdiye anılan Temsilciler Meclisinde toplam 66 sandalyesi bulunuyor. Çoğunluk için 76 milletvekili gerekiyor. Yani hükümet, en az 10 muhalefet milletvekilinin desteğini bulmadan önemli kararlarını geçiremiyor.

Senatoda da durum daha kolay değil. Temsilciler Meclisinde bulunan bir çoğunluk, Senatoda aynı sonucu vermeyebiliyor. Kabine bu nedenle yalnızca bir yerde değil, iki ayrı Mecliste iki ayrı destek hesabı yapmak zorunda.

Azınlık hükümetinin dışarıdan desteklenmesine dayanan ve Hollanda’da “gedoog sistemi” diye anılan yöntem, geçmişte belirli bir destek partisiyle yürütülmüştü. Jetten hükümetinin ise sabit bir destekçisi yok. Her dosyada başka bir partiyi ikna etmek zorunda. Bugün soldan alınan destek, yarın sağdaki desteğin kaybedilmesine yol açabiliyor.

Üstelik muhalefet partileri, hükümetin bütçede neleri değiştirdiğini, Prinsjesdag’ı beklemeden görmek istedi. Çok farklı görüşlerdeki partiler bu istekte birleşti. Hükümet hesapları hemen açıklamaya yanaşmadı, ancak bütçenin büyük bölümü basına sızdı ve belgeler ambargo altında Temsilciler Meclisine gönderildi. Maliye Bakanı Eelco Heinen, bütçeye eklenen sunuş yazısında hükümetin Mecliste azınlığa dayandığını ve destek aramak zorunda olduğunu açıkça kabul etti. Muhalefete daha fazla değişiklik için de kapıyı araladı, fakat bunun parasının nereden bulunacağını muhalefetin göstermesini istedi. Böylece kavga yalnızca paranın nereye harcanacağı konusunda değil, faturanın kime çıkarılacağı konusunda da büyüdü.

ASIL KAVGA: SOLA MI YAKLAŞILACAK, SAĞA MI?

D66 ile CDA, bütçe ve sosyal güvenlik konularında soldaki Pro ile daha geniş bir anlaşma yapmak istiyor. VVD ise hükümetin fazla sola kayması hâlinde JA21 ve SGP gibi sağ partilerin desteğini kaybetmekten çekiniyor.

Hükümetin bütçeyi geçirebilmek için desteğine ihtiyaç duyduğu muhalefet cephesinden üç isim: Solda Pro’nun önde gelen ismi Jesse Klaver, ortada JA21 lideri Joost Eerdmans ve sağda SGP lideri Chris Stoffer.

Sorun yalnızca para değil. Hangi harcamanın korunacağı, hangi verginin artırılacağı ve faturayı kimin ödeyeceği tartışılıyor. D66 ve CDA sosyal harcamaları korumaya daha yakın dururken VVD, vergilerin artırılmasına ve devletin daha çok para harcamasına itiraz ediyor.

Bu nedenle hükümet, muhalefetten destek istemeden önce kendi içinde hangi yöne gideceğine karar vermek zorunda. Bence hükümetin en büyük zayıflığı burada. Dışarıda oy ararken kendi evinin içinde anlaşamıyor.

BOX 3 KAVGASI GÜVENİ SARSTI

Box 3 kavgasının üç önemli ismi: Yön değiştiren CDA lideri Henri Bontenbal, O’na destek veren Başbakan Rob Jetten ve hükümet ortaklarının baskısı altında kalan Maliye Bakanı Eelco Heinen.

Son gelişmeler, tehlikenin yalnızca sandalye hesabından ibaret olmadığını gösterdi.
Elimdeki üç De Telegraaf kupürüne göre, tasarruf, yatırım ve ikinci ev gibi varlıklardan alınacak vergiyi belirleyen, Hollanda’da “Box 3” diye bilinen uygulama, hükümet içinde sert bir kavgaya yol açtı.

De Telegraaf, Box 3 anlaşmazlığının kabineyi uçurumun kenarına getirdiğini yazdı.

CDA lideri Henri Bontenbal, yaz tatili sırasında yön değiştirdi. Gerçekleşmemiş yatırım kazançlarının her yıl vergilendirilmesini öngören mevcut tasarının artık desteklenmemesini istedi. Başbakan Jetten’in Bontenbal’a destek vermesi VVD’de büyük öfke yarattı.

De Telegraaf’ın haberinde VVD’nin rahatsızlığı ve Maliye Bakanı Eelco Heinen’in yalnızlaşması anlatılıyor.

Maliye Bakanı Eelco Heinen, yalnızca muhalefetin değil, kendi hükümet ortaklarının da baskısıyla karşılaştı. Heinen daha önce kararlaştırılan para hesabını korumaya çalışırken Bontenbal, Pro’nun desteğini alabilmek için daha fazla taviz istedi. Jetten’in de Bontenbal’a yaklaşması, VVD’de “Daha önce verdiğimiz sözlerin bir değeri kaldı mı?” sorusunu doğurdu.

Sonunda Box 3 sorunu çözülmedi. Hükümet, bütçe görüşmelerinin tamamen çökmesini önlemek için kararı bekleme odasına aldı. Yeni sistemin nasıl kurulacağına ilişkin karar, gelecek yılki Voorjaarsnota’ya, yani bahar aylarında yapılacak bütçe güncellemesine kadar ertelendi. Bu bir uzlaşma değil, yalnızca krizin yaklaşık yarım yıl ileriye bırakılmasıdır. Üstelik yeni sistemin 2028’de başlayamaması hâlinde devletin yıllık gelir kaybının 2,4 ile 2,5 milyar avroya ulaşabileceği hesaplanıyor.

Kupürün devamında sağın kendisini dışlanmış, solun ise daha fazla taviz alabilecek durumda gördüğü belirtiliyor.

AYNI MASAYA GELECEK DÖRT BÜYÜK SORUN

Yarınki Prinsjesdag’dan sonra hükümetin önüne yalnızca Box 3 gelmeyecek. Birbirini daha da zorlaştıran dört büyük başlık aynı bütçe masasında buluşacak.

Birincisi emeklilik, işsizlik ve sağlık harcamalarıdır. Sızan bütçe belgelerine göre AOW’den yapılması düşünülen 2,8 milyar avroluk kesinti kaldırıldı. İşsizlik ödeneğinde esas alınan azami günlük ücretin yüzde 20 düşürülmesi planı büyük ölçüde yumuşatıldı. WW diye adlandırılan işsizlik ödeneğinin azami süresini 24 aydan 12 aya indirme planı bir yıl ertelendi. Sağlık masraflarında vatandaşın önce kendi cebinden ödediği eigen risico miktarındaki artış da 2028’e bırakıldı. Ancak kesintiler yumuşatılınca bütçede başka yerden milyarlarca avro bulmak gerekiyor.

İkincisi sığınmacılar konusudur. Hükümetin sert önlemleri kendi partileri içinde bile aynı desteği görmüyor. Ayrıca yasa çıkarmak yetmiyor; sığınmacıların kalacağı yer, belediyelerin yardımı ve bu işi yapacak memurlar da gerekiyor.

Üçüncüsü azot, çiftçiler ve konut yapımıdır. Bu üç konu birbirine düğümlenmiş durumda. Sağ partileri memnun edecek bir geri adım, soldaki desteği kaybettirebilir. Solun istediği sert kurallar ise sağdaki partileri uzaklaştırabilir.

Dördüncüsü savunma harcamalarıdır. Savunmaya daha fazla para ayrılması konusunda geniş bir istek var. Fakat faturanın yeni vergilerle mi, sosyal harcamalardaki kesintilerle mi ödeneceği konusunda anlaşma yok.

NEDEN PRİNSJESDAG’A KADAR DÜŞMEZ?

Prinsjesdag’da Kral Willem-Alexander, hükümetin gelecek yıl için öngördüğü politikaları anlatan Taht Konuşması’nı, yani Troonrede’yi okuyacak. Maliye Bakanı Eelco Heinen ise 2027 bütçesini Meclise sunacak. Benim iddiama göre, asıl siyasi kavga bu törenden sonra başlayacak.

D66, VVD ve CDA, henüz yedi aylık bir hükümeti dağıtmanın sorumluluğunu seçmen karşısında üstlenmek istemez. Üstelik bütçe taslağı üzerinde kendi aralarında geçici bir anlaşma sağladılar. Bu nedenle üç ortak, en azından Prinsjesdag sahnesine birlikte çıkmak için birbirlerine tahammül edecektir.

Yarınki Prinsjesdag günü, bütçenin açıklanması ise sorunu bitirmeyecek. Tam tersine, gerçek pazarlık o zaman başlayacak. Muhalefet partileri verecekleri desteğin bedelini açıklayacak. Sol partiler sosyal güvence ve servet vergisi konusunda daha fazlasını isteyecek. Sağ partiler tasarruf, sığınma ve azot politikasında sertleşme talep edecek.

Hükümet bir tarafa taviz verdiğinde diğer tarafın oylarını kaybedecek. Üstelik verilen taviz, hükümet ortaklarından birinin kendi seçmenine anlatamayacağı kadar ağır olabilir.

BÜTÇE DAHA AÇILMADAN İLK HÜKÜM VERİLDİ

Prinsjesdag belgelerinden sızan son rakamlar, hükümetin 1,5 milyar avroluk satın alma gücü desteğine rağmen 2027’de hanelerin ortalama satın alma gücünün yüzde 0,1 azalacağını gösteriyor. Düşük gelirlilerin yüzde 0,2, emeklilerin ise yüzde 0,3 kadar küçük bir artış görmesi bekleniyor. Orta ve yüksek gelir grupları ile iki kişinin çalıştığı ailelerin çoğu ise az da olsa gerileyecek. Yani hükümet, bütçeyi Meclise sunmadan önce bile seçmene güçlü bir refah artışı vaat edemiyor.

Siyasi tablo daha da ağırdır. Ipsos I&O’nun eylül araştırmasına göre seçmenlerin yalnızca yüzde 18’i Jetten hükümetinden memnun. Memnun olmayanların oranı yüzde 70’e çıktı. Hükümetin ülkenin büyük sorunlarını çözebileceğine inananların oranı ise yalnızca yüzde 9’da kaldı. D66 seçmeninde memnuniyet temmuzdaki yüzde 77’den yüzde 56’ya, CDA seçmeninde yüzde 43’e, VVD seçmeninde ise yüzde 32’ye geriledi.

Bu rakamlar bir hükümeti hukuken düşürmez. Ancak ortakların hareket alanını daraltır. Çünkü hem D66 hem VVD hem de CDA, kendi seçmeninin desteği erirken muhalefete verilecek tavizlerin siyasi bedelini daha ağır hissedecektir. İşte bu nedenle Prinsjesdag sonrasında başlayacak pazarlık, yalnızca bütçe hesabı değil, üç partinin siyasi geleceği için de bir dayanıklılık sınavı olacaktır.

Elbette hükümet, kaybettiği her oylamadan sonra düşmez. Fakat bütçenin reddedilmesi, hükümet ortaklarından birinin masadan kalkması veya Meclisin artık hükümete güvenmediğini açıklaması işin rengini değiştirir. Benim beklediğim de budur: Prinsjesdag’dan sonra başlayacak pazarlıklardan biri, sıradan bir anlaşmazlık olmaktan çıkacak ve hükümetin devam edip etmeyeceği kavgasına dönüşecektir.

BENİM İDDİAMIN DAYANAĞI

Değerli Okurlarım, azınlık hükümetleri yalnızca azınlık oldukları için düşmez. Ortaklar sözlerinde durur ve gerektiğinde anlaşabilirse hükümet ayakta kalabilir. Benim bu hükümet için karamsar olmamın nedeni yalnızca 66 sandalyeye sahip olması değildir.

Asıl sorun şudur: Hükümet dışarıdan destek ararken kendi içinde de yön ve güven kavgası yaşıyor.
Box 3 anlaşmazlığı, daha önce verilen sözlerin ortaklar için aynı değeri taşımadığını ortaya çıkardı. Maliye Bakanı yalnızlaştı, VVD kendisini dışlanmış hissetti, D66 ile CDA ise soldan destek almak için daha fazla tavize yöneldi.

Bütün bunları yan yana koyduğumda iddiamı açıkça ortaya koyuyorum: Jetten hükümeti yarınki Prinsjesdag’ı görecek, fakat sonrasında başlayacak bütçe ve vergi hesaplaşmasına dayanamayarak düşecektir. Hükümeti tek başına Box 3 düşürmeyecek. Sosyal güvenlik, sığınma, azot, savunma ve vergi anlaşmazlıklarının aynı anda yaratacağı baskı, ortaklardan birine “Artık yeter”dedirtecektir.

Haklı çıkıp çıkmadığımı görmek için uzun süre beklemeyeceğiz. Cevabı Prinsjesdag’dan sonraki günler verecek.

YABANCILARI VE TÜRKLERİ İLGİLENDİREN NE VAR?

Değerli Okurlarım, sızan Prinsjesdag belgelerinde Hollanda’daki Türkleri özel olarak hedef alan veya yalnızca Türk toplumuna uygulanacak herhangi bir karar bulunmuyor. Zaten uzun yıllardır Hollanda vatandaşı olan Türk kökenliler, hukuken “yabancı” sayılmıyor. Vergi, emeklilik, sağlık, işsizlik ve satın alma gücüyle ilgili genel kararlar, diğer Hollanda vatandaşları gibi Türk kökenli vatandaşları da doğrudan ilgilendiriyor.

Yabancıları özel olarak ilgilendiren en belirgin değişiklik, yüksek eğitimli yabancı çalışanlara uygulanan vergi avantajında görülüyor. Hollanda’ya dışarıdan getirilen belirli nitelikteki çalışanlara maaşlarının yüzde 30’una kadar vergisiz ödeme yapılmasını sağlayan expatregeling, 2027’den itibaren yeni başvurular için yüzde 27’ye indirilecek. Bu haktan yararlanabilmek için gerekli maaş sınırı da yükseltilecek. Ancak 2023 yılı sonuna kadar bu uygulamaya girmiş olanlar için eski yüzde 30’luk oranı koruyan bir geçiş düzenlemesi bulunuyor.

İşçi göçmenlerini ilgilendiren bir başka önemli gelişme de barınma masraflarıdır. Bugün işverenler, işçi göçmenlerine sağladıkları konut karşılığında brüt asgari ücretin yüzde 25’ine kadar kesinti yapabiliyor. Hükümet, kötüye kullanımlara ve işçi sömürüsüne yol açtığı gerekçesiyle bu uygulamayı kaldırmak istiyor. Kesintinin 1 Temmuz 2028’den itibaren tamamen yasaklanması hedefleniyor. Bu karar, özellikle Doğu Avrupa’dan ve Avrupa dışından gelen düşük ücretli işçileri ilgilendiriyor.

Sığınmacılar ve göç politikası da bütçenin en tartışmalı başlıkları arasında bulunuyor. Hükümet daha sert kabul ve geri gönderme kuralları istiyor. Fakat bunun uygulanabilmesi için yalnızca yasa çıkarmak yetmiyor. Sığınmacı merkezleri, belediyelere yapılacak ödemeler, Göç ve Vatandaşlık Dairesi IND’nin personeli, sınır kontrolleri ve geri gönderme işlemleri için de para gerekiyor. Bu nedenle göç politikası, bütçe görüşmelerinde sağ ile sol arasındaki en sert pazarlık alanlarından biri olacaktır.

Türk vatandaşlarını veya Türk kökenli Hollandalıları özel olarak ilgilendiren yeni bir vergi, sosyal güvenlik kesintisi, vatandaşlık şartı ya da aile birleşmesi kararı ise şu ana kadar sızan belgelerde yer almıyor. Türkiye’ye yapılan yolculuklara veya Türkiye’ye gönderilen paralara ilişkin özel bir düzenleme de açıklanmadı. Ancak satın alma gücü, sağlık giderleri, AOW, WW ve yüksek gelirlerden alınacak vergilerdeki değişiklikler, vatandaşlık veya köken ayrımı yapılmadan Hollanda’da yaşayan herkesi etkileyecektir.

*************

NEDERLANDSE VERSIE

IK BEWEER DAT HET NEDERLANDSE KABINET ZEER BINNENKORT ZAL VALLEN

Het minderheidskabinet van drie partijen heeft geen meerderheid in de Tweede Kamer.
Voor ieder belangrijk besluit moet het bij de oppositie aankloppen.

D66 en CDA zoeken toenadering tot het linkse Pro, terwijl de VVD vreest de rechtse partijen te verliezen. Zelfs over de vraag aan welke kant steun moet worden gezocht, is het kabinet verdeeld.

De strijd over box 3, in de volksmond de vermogensbelasting, heeft het vertrouwen tussen de coalitiepartners aangetast.
Het probleem is niet opgelost, het besluit is uitgesteld tot de Voorjaarsnota van volgend jaar.

Ik beweer: het kabinet haalt Prinsjesdag morgen, maar zal de strijd over begroting en belastingen die daarna losbarst niet overleven.

In de jongste opiniepeiling is de tevredenheid over het kabinet gedaald tot 18 procent. Uit gelekte begrotingsstukken blijkt bovendien dat de gemiddelde koopkracht in 2027 met 0,1 procent afneemt.

In de uitgelekte stukken staat geen maatregel die specifiek op Turken is gericht. Wel wordt het belastingvoordeel voor hoogopgeleide buitenlandse werknemers verlaagd en wil het kabinet de inhouding van huisvestingskosten op het loon van arbeidsmigranten afschaffen.

İlhan KARAÇAY schreef:

Beste lezers,

In Nederland blijven regeringen niet alleen in leven door verkiezingen te winnen. Een kabinet zonder meerderheid in het parlement moet voor ieder belangrijk besluit opnieuw partners zoeken die steun willen geven.
Dat is het grootste gevaar waarmee het kabinet van D66, VVD en CDA onder leiding van premier Rob Jetten vandaag wordt geconfronteerd.

Mijn voorspelling is inmiddels nog stelliger geworden: dit kabinet zal Prinsjesdag morgen halen, wanneer de Koning de Troonrede voorleest en de begroting voor 2027 wordt gepresenteerd. Maar onmiddellijk daarna zal het verwikkeld raken in een grote strijd over de begroting en de belastingen. Ik zeg niet op welke dag het kabinet precies zal vallen. Wel beweer ik dat de breuk na Prinsjesdag zal ontstaan.

VVD-leider Dilan Yeşilgöz, premier Rob Jetten en CDA-leider Henri Bontenbal straalden bij de vorming van het kabinet vanaf hetzelfde podium eenheid uit. Nu kijken zij bij begroting en belastingen ieder een andere kant op.

ER IS EEN KABINET, MAAR GEEN MEERDERHEID

De drie regeringspartijen hebben samen 66 zetels in de Tweede Kamer. Voor een meerderheid zijn 76 Kamerleden nodig. Het kabinet kan belangrijke besluiten dus niet doorvoeren zonder de steun van ten minste tien oppositieleden.

Ook in de Eerste Kamer is de situatie niet eenvoudiger. Een meerderheid in de Tweede Kamer levert in de Eerste Kamer niet vanzelf dezelfde uitkomst op. Het kabinet moet daarom niet op één plaats, maar in beide Kamers telkens een afzonderlijke meerderheid zoeken.

De gedoogconstructie, waarbij een minderheidskabinet van buitenaf wordt gesteund, werkte in het verleden met een vaste gedoogpartner. Het kabinet-Jetten heeft geen vaste steunpilaar. Voor elk dossier moet het een andere partij overtuigen. Steun die vandaag links wordt gevonden, kan morgen tot verlies van steun op rechts leiden.

De oppositiepartijen wilden bovendien al vóór Prinsjesdag zien wat het kabinet in de begroting veranderde. Partijen met zeer uiteenlopende opvattingen vonden elkaar in die eis. Het kabinet wilde de cijfers niet meteen openbaar maken, maar een groot deel van de begroting lekte uit en de stukken werden onder embargo naar de Tweede Kamer gestuurd. Minister van Financiën Eelco Heinen erkende in de aanbiedingsbrief bij de begroting uitdrukkelijk dat het kabinet op een minderheid rust en steun moet zoeken. Hij liet ruimte voor verdere wijzigingen door de oppositie, maar verlangde dat zij ook aangeeft hoe die moeten worden betaald. Zo gaat de strijd niet alleen over de bestemming van het geld, maar steeds meer over wie de rekening krijgt.

DE WERKELIJKE STRIJD: NAAR LINKS OF NAAR RECHTS?

D66 en CDA willen over de begroting en de sociale zekerheid tot een bredere afspraak komen met het linkse Pro. De VVD vreest echter dat het kabinet bij een te sterke beweging naar links de steun van rechtse partijen als JA21 en de SGP verliest.

Drie oppositiepolitici wier steun het kabinet nodig heeft om de begroting door het parlement te krijgen: links Jesse Klaver, een van de prominente gezichten van Pro, in het midden JA21-leider Joost Eerdmans en rechts SGP-leider Chris Stoffer.

Het gaat niet alleen om geld. De strijd gaat over welke uitgaven worden ontzien, welke belastingen omhooggaan en wie de rekening betaalt. D66 en CDA zijn eerder geneigd de sociale uitgaven te beschermen, terwijl de VVD bezwaar maakt tegen belastingverhogingen en hogere overheidsuitgaven.

Daarom moet het kabinet eerst intern beslissen welke richting het kiest, voordat het bij de oppositie om steun vraagt. Daar ligt volgens mij zijn grootste zwakte. Terwijl het buiten de deur stemmen zoekt, kan het in eigen huis geen overeenstemming bereiken.

DE STRIJD OVER BOX 3 BESCHADIGDE HET VERTROUWEN

De drie hoofdrolspelers in de strijd over box 3: CDA-leider Henri Bontenbal, die van koers veranderde, premier Rob Jetten, die hem steunde, en minister van Financiën Eelco Heinen, die onder druk kwam te staan van zijn coalitiepartners.

De jongste ontwikkelingen laten zien dat het gevaar niet alleen uit de zetelverhoudingen voortkomt.
Volgens drie knipsels uit De Telegraaf die ik in handen heb, heeft box 3, het stelsel waarmee belasting wordt geheven over vermogen zoals spaargeld, beleggingen en een tweede woning, binnen het kabinet tot een felle botsing geleid.

De Telegraaf schreef dat het conflict over box 3 het kabinet tot aan de rand van de afgrond bracht.

CDA-leider Henri Bontenbal veranderde tijdens het zomerreces van koers. Hij wilde dat het bestaande wetsvoorstel, waarin niet-gerealiseerde beleggingswinsten jaarlijks worden belast, niet langer werd gesteund. Dat premier Jetten vervolgens de kant van Bontenbal koos, veroorzaakte grote woede binnen de VVD.

In het bericht van De Telegraaf wordt beschreven hoe de onvrede binnen de VVD opliep en minister van Financiën Eelco Heinen geïsoleerd raakte.

Minister van Financiën Eelco Heinen kreeg niet alleen druk van de oppositie, maar ook van zijn eigen coalitiepartners. Terwijl Heinen vasthield aan de eerder afgesproken financiële berekeningen, verlangde Bontenbal meer concessies om steun van Pro te kunnen krijgen. Doordat ook Jetten naar Bontenbal opschoof, rees binnen de VVD de vraag: ‘Hebben eerder gemaakte afspraken nog enige waarde?’

Uiteindelijk werd het probleem van box 3 niet opgelost. Om een volledige mislukking van het begrotingsoverleg te voorkomen, zette het kabinet het besluit in de wachtkamer. De beslissing over de vormgeving van het nieuwe stelsel werd uitgesteld tot de Voorjaarsnota van volgend jaar, de bijstelling van de begroting in het voorjaar. Dit is geen compromis, maar slechts een verschuiving van de crisis met ongeveer een halfjaar. Bovendien wordt berekend dat uitstel van de invoering in 2028 de schatkist jaarlijks 2,4 tot 2,5 miljard euro kan kosten.

VIER GROTE PROBLEMEN KOMEN OP DEZELFDE TAFEL

Na Prinsjesdag morgen krijgt het kabinet niet alleen box 3 op zijn bord. Vier grote onderwerpen, die elkaar nog ingewikkelder maken, komen tegelijk op de begrotingstafel.

Ten eerste zijn er de pensioenen, werkloosheidsuitkeringen en zorgkosten. Volgens de gelekte begrotingsstukken is de voorgenomen bezuiniging van 2,8 miljard euro op de AOW geschrapt. Het plan om het maximumdagloon voor uitkeringen met 20 procent te verlagen is sterk afgezwakt. De verkorting van de maximale WW-duur van 24 naar 12 maanden is met een jaar uitgesteld. Ook de verhoging van het eigen risico in de zorg is verschoven naar 2028. Maar nu de bezuinigingen zijn verzacht, moeten elders in de begroting miljarden euro’s worden gevonden.

Ten tweede is er het asielvraagstuk. De harde maatregelen van het kabinet krijgen zelfs binnen de regeringspartijen niet overal dezelfde steun. Bovendien is alleen een wet aannemen niet genoeg. Er zijn opvangplaatsen, medewerking van gemeenten en ambtenaren nodig om het beleid uit te voeren.

Ten derde zijn er stikstof, de boeren en de woningbouw. Deze drie onderwerpen zijn met elkaar verknoopt. Een stap terug om de rechtse partijen tevreden te stellen kan de steun van links kosten. Strenge regels die links verlangt, kunnen rechtse partijen juist wegjagen.

Ten vierde zijn er de defensie-uitgaven. Er bestaat brede bereidheid om meer geld aan defensie uit te geven. Maar er is geen overeenstemming over de vraag of de rekening met nieuwe belastingen of met bezuinigingen op de sociale uitgaven moet worden betaald.

WAAROM VALT HET KABINET NIET VÓÓR PRINSJESDAG?

Op Prinsjesdag leest Koning Willem-Alexander de Troonrede voor, met daarin de beleidsvoornemens van het kabinet voor het komende jaar. Minister van Financiën Eelco Heinen biedt vervolgens de begroting voor 2027 aan het parlement aan. Volgens mijn voorspelling begint de echte politieke strijd pas na die plechtigheid.

D66, VVD en CDA willen tegenover de kiezer niet verantwoordelijk worden gehouden voor het opblazen van een kabinet dat nog maar zeven maanden oud is. Bovendien hebben zij onderling een voorlopig akkoord over de ontwerpbegroting bereikt. Daarom zullen de drie partners elkaar in elk geval verdragen tot zij samen op het toneel van Prinsjesdag zijn verschenen.

De presentatie van de begroting op Prinsjesdag morgen zal het probleem echter niet oplossen. Integendeel, dan beginnen de echte onderhandelingen. De oppositiepartijen zullen de prijs noemen voor hun steun. Linkse partijen zullen meer verlangen op het gebied van sociale zekerheid en vermogensbelasting. Rechtse partijen zullen aandringen op bezuinigingen en op een hardere koers bij asiel en stikstof.

Wanneer het kabinet de ene kant een concessie doet, verliest het stemmen aan de andere kant. Bovendien kan een toegeving zo zwaar zijn dat een van de coalitiepartners die niet meer aan de eigen achterban kan uitleggen.

HET EERSTE OORDEEL VIEL AL VÓÓR DE BEGROTING WERD GEPRESENTEERD

De jongste uitgelekte cijfers uit de Prinsjesdagstukken laten zien dat de gemiddelde koopkracht van huishoudens in 2027 met 0,1 procent daalt, ondanks 1,5 miljard euro die het kabinet uittrekt voor koopkrachtondersteuning. Mensen met een laag inkomen gaan er naar verwachting 0,2 procent op vooruit en gepensioneerden 0,3 procent. De meeste midden- en hogere inkomens en tweeverdieners leveren iets in. Nog voordat het kabinet de begroting aan het parlement aanbiedt, kan het de kiezer dus geen krachtige welvaartsstijging beloven.

Politiek is het beeld nog zwaarder. Volgens het septemberonderzoek van Ipsos I&O is slechts 18 procent van de kiezers tevreden over het kabinet-Jetten. Het aandeel ontevredenen is gestegen tot 70 procent. Slechts 9 procent gelooft dat het kabinet de grote problemen van het land kan oplossen. Onder D66-kiezers daalde de tevredenheid van 77 procent in juli naar 56 procent. Bij CDA-kiezers bedraagt zij 43 procent en bij VVD-kiezers nog maar 32 procent.

Deze cijfers brengen een kabinet juridisch niet ten val, maar beperken wel de bewegingsruimte van de partners. D66, VVD en CDA zullen de politieke prijs van concessies aan de oppositie zwaarder voelen nu de steun onder hun eigen kiezers afbrokkelt. Daarom wordt de onderhandeling na Prinsjesdag niet alleen een begrotingskwestie, maar ook een krachtproef voor de politieke toekomst van de drie partijen.

Natuurlijk valt een kabinet niet na iedere verloren stemming. Maar als de begroting wordt verworpen, een coalitiepartner van tafel wegloopt of de Kamer verklaart het vertrouwen in het kabinet te hebben verloren, verandert de situatie. Dat is wat ik verwacht: een van de onderhandelingen na Prinsjesdag zal uitgroeien van een gewoon meningsverschil tot een strijd over de vraag of het kabinet nog kan voortbestaan.

WAAROP MIJN VOORSPELLING IS GEBASEERD

Beste lezers, minderheidskabinetten vallen niet uitsluitend omdat zij een minderheid vormen. Wanneer de partners zich aan hun afspraken houden en op beslissende momenten overeenstemming bereiken, kan een kabinet overeind blijven. Mijn sombere verwachting voor dit kabinet is dan ook niet alleen gebaseerd op zijn 66 zetels.

Het werkelijke probleem is dit: terwijl het kabinet buiten de coalitie steun zoekt, woedt intern ook een strijd over richting en vertrouwen.

Het conflict over box 3 heeft aangetoond dat eerder gedane toezeggingen voor de partners niet dezelfde waarde hebben. De minister van Financiën raakte geïsoleerd, de VVD voelde zich buitengesloten en D66 en CDA stuurden op meer concessies om steun van links te krijgen.

Wanneer ik alles naast elkaar leg, formuleer ik mijn voorspelling zonder omwegen: het kabinet-Jetten haalt Prinsjesdag morgen, maar zal daarna bezwijken onder de strijd over begroting en belastingen. Box 3 alleen zal het kabinet niet ten val brengen. De gelijktijdige druk van conflicten over sociale zekerheid, asiel, stikstof, defensie en belastingen zal een van de partners doen zeggen: “Nu is het genoeg.”

Of ik gelijk krijg, zullen de dagen na Prinsjesdag uitwijzen.

WAT BETEKENT DIT VOOR BUITENLANDERS EN TURKEN?

Beste lezers, in de uitgelekte Prinsjesdagstukken staat geen besluit dat specifiek gericht is op Turken in Nederland of uitsluitend op de Turkse gemeenschap van toepassing zal zijn. Turks-Nederlanders die al jarenlang de Nederlandse nationaliteit bezitten, gelden juridisch bovendien niet als buitenlanders. Algemene maatregelen op het gebied van belastingen, pensioenen, zorg, werkloosheid en koopkracht raken hen op dezelfde manier als andere Nederlandse burgers.

De duidelijkste verandering die specifiek buitenlandse werknemers raakt, betreft het belastingvoordeel voor hoogopgeleide werknemers die vanuit het buitenland naar Nederland komen. De expatregeling, waarmee onder bepaalde voorwaarden maximaal 30 procent van het salaris belastingvrij kan worden uitbetaald, wordt vanaf 2027 voor nieuwe gevallen verlaagd naar 27 procent. Ook wordt de salarisgrens om voor deze regeling in aanmerking te komen verhoogd. Voor werknemers die uiterlijk eind 2023 al van de regeling gebruikmaakten, geldt een overgangsregeling waardoor zij het oude percentage van 30 procent kunnen behouden.

Een andere belangrijke ontwikkeling betreft de huisvestingskosten van arbeidsmigranten. Werkgevers mogen op dit moment maximaal 25 procent van het bruto minimumloon inhouden in ruil voor huisvesting. Het kabinet wil deze mogelijkheid afschaffen omdat de regeling volgens de regering misstanden en uitbuiting van arbeidsmigranten in de hand werkt. Het streven is om deze inhouding vanaf 1 juli 2028 volledig te verbieden. Deze maatregel raakt vooral laagbetaalde werknemers uit Oost-Europa en landen buiten Europa.

Ook asiel en migratie behoren tot de meest omstreden onderdelen van de begroting. Het kabinet wil strengere regels voor toelating en terugkeer. Maar daarvoor is meer nodig dan alleen nieuwe wetgeving. Er is ook geld nodig voor asielzoekerscentra, vergoedingen aan gemeenten, personeel bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst IND, grenscontroles en terugkeerprocedures. Daarom wordt migratie een van de onderwerpen waarover links en rechts tijdens de begrotingsonderhandelingen het hardst zullen botsen.

In de tot nu toe uitgelekte stukken staat geen nieuwe belasting, bezuiniging op de sociale zekerheid, wijziging van de nationaliteitsvoorwaarden of maatregel voor gezinshereniging die specifiek op Turkse staatsburgers of Turks-Nederlanders is gericht. Ook is geen bijzondere regeling bekendgemaakt voor reizen naar Türkiye of voor geld dat naar Türkiye wordt overgemaakt. Veranderingen in koopkracht, zorgkosten, AOW, WW en de belasting voor hogere inkomens raken echter iedereen die in Nederland woont, ongeacht nationaliteit of afkomst.