Hollanda Hükümetini Ezan mı Kurtaracak, yoksa Ezan Tartışması Yeni Bir Çatlak mı Açacak?

◆ Konut, geçim, göç, bütçe ve güvenlik meseleleriyle uğraşan Hollanda siyasetinde, hoparlörle ezan tartışması koalisyon ile sağ muhalefet arasında yeni bir hesaplaşmanın konusu oldu.

◆ İki siyasi partinin girişimi, yalnız camilerden yükselen sesi değil, azınlık hükümetinin hangi partilerle yol alabileceğini de tartışmaya açıyor.

◆ Koalisyonun içinde bile aynı ses çıkmıyor: Mart ayındaki bir oylamada D66 bir tarafta, VVD ve CDA diğer tarafta yer aldı.

◆ Hollanda Danıştayı, ilk yasak teklifini ölçüsüz buldu ve uygulamanın ağırlıklı olarak Müslümanları etkileyeceğine dikkat çekti. Teklif sahipleri ise değiştirdikleri metinle yollarına devam etmek istiyor.

◆ Ezan sesini Türkiye’deymiş gibi hissetmekle ilişkilendiren siyasetçilerin sözleri, tartışmanın ses seviyesinden kimlik ve aidiyet meselesine uzandığını gösteriyor.

◆ Şahsım, Türkiye’de de Hollanda’da da ezanın hoparlörle okunmasına karşıyım. Ama “Kendimizi Türkiye’de sanıyoruz” diyerek yasağı savunan siyasetçilere de itirazım var: İnsanların huzurunu korumak başka, kimliklerini rahatsızlık sebebi saymak başka!

"1" height="250" width="100%" direction="up">

(Haberin Hollandacası, Türkçe haberin hemen altında.
De Nederlandse versie van het artikel staat direct onder de Turkse tekst.)

İlhan KARAÇAY yazdı:

Değerli Okurlarım,
Dünyanın ve Hollanda’nın önünde çözüm bekleyen bunca sorun varken, siyasetin gündemine bakınca insanın aklına bazen şu cümle geliyor: Dünya sorunları bir yana, ezan sorunu bir yana!
Ev arayanlar ev bekliyor. Geçim hesabı yapanlar ay sonunu düşünüyor. Hükümet, bütçesine destek arıyor. Göç, güvenlik, tarım ve çevre politikaları üzerine tartışmalar sürüyor. Ama bütün bu dosyaların arasında, camilerden hoparlörle okunan ezan da siyasi çoğunluk hesabının dikkat çekici başlıklarından biri haline geliyor.
Üstelik mesele, yalnızca “Ses ne kadar yüksek olsun?”sorusundan ibaret değil. Hükümetin sağ muhalefetle ilişkisi, koalisyon ortaklarının birbirine yaklaşımı ve Müslümanların kamusal alandaki yeri de bu tartışmanın içine giriyor.
İşte bu nedenle, ezan tartışmasının sonunda nasıl bir siyasi manzara ortaya çıkacağını merak ediyorum. İleride, “Hükümeti ezan kurtardı” diye mi yazacağız? Yoksa bütün bu hesaplardan sonra “Hükümeti ezan bile kurtaramadı” mı diyeceğiz?

AZINLIK HÜKÜMETİNİN ÇOĞUNLUK ARAYIŞI

Rob Jetten başkanlığındaki hükümet, D66, VVD ve CDA’dan oluşuyor. Bu üç partinin toplam 66 milletvekili var. Dolayısıyla 150 sandalyeli Temsilciler Meclisi’nde kendi başlarına çoğunluk oluşturamıyorlar. Hükümetin önemli kararlar için muhalefetten destek bulması gerekiyor.
Bu durum, muhalefet partilerine de pazarlık gücü veriyor. Bir konuda hükümete destek verebilecek bir parti, başka bir konuda karşısına dikilebiliyor. Bugün bütçede yan yana gelenler, yarın göç politikasında ayrılabiliyor.

Jetten, 4 Eylül’deki basın toplantısında bütçe üzerinde sert içerikli görüşmelerden sonra uzlaşıldığını söylemiş, parlamentoda mümkün olduğunca geniş destek arayacaklarını açıklamıştı. Konut yapımı, ekonominin güçlendirilmesi ve güvenlik, O’nun öne çıkardığı başlıklardı.
Böyle bir ortamda, sağ muhalefetin gündeme getirdiği ezan teklifi de siyasi anlam kazanıyor. Çünkü burada bulunabilecek ortaklık, başka dosyalarda kurulabilecek ilişkinin kapısını aralayabilir. Tersine, koalisyonun içindeki ayrılıkları daha görünür hale de getirebilir.

EZAN ÜZERİNDEN AÇILAN SİYASİ CEPHE

JA21 milletvekili Joost Eerdmans ile SGP milletvekili André Flach, hoparlörle yapılan ibadet çağrılarına sınırlama getirmek istiyor. İlk yasa teklifleri 14 Nisan 2025’te sunuldu. Teklif, ibadet çağrılarının yalnız ses yükseltici cihaz kullanılmadan yapılmasına izin verilmesini öngörüyordu.
De Telegraaf gazetesinde, iki milletvekili, değiştirdikleri teklifi ilerletmek istediklerini anlatıyor.

De Telegraaf gazetesindeki haberde, siyasetçilerin ezan sesini duyunca kendilerini Türkiye’deymiş gibi hissettiklerini söylemeleri, tartışmanın ses seviyesinden kimlik ve aidiyet meselesine uzandığını gösteriyor.

Eerdmans, önceki Schoof hükümetinin bu konuda planları bulunduğunu, Jetten hükümetinin koalisyon anlaşmasında ise konuya yer verilmediğini söyleyerek VVD’yi D66’ya boyun eğmekle suçluyor.
Bu sözün siyasi adresi belli.
Eerdmans, VVD’ye kendi tabanını ve sağdaki ortaklık ihtimalini hatırlatıyor. Flach da benzer biçimde, koalisyonun sağ muhalefetle birlikte hareket etmesini istiyor.
Dolayısıyla ortada bir ses düzenlemesi teklifinin yanında, “Hangi tarafta duracaksınız?” çağrısı da var.

İşin siyasi cilvesi şu: Bu girişim, teklif sahiplerine her iki durumda da kullanabilecekleri bir söylem sağlayabilir. VVD ve CDA destek verirse, sağ muhalefet “Bizim istediğimiz oldu” diyebilir. Destek vermezlerse, bu kez “D66’ya teslim oldunuz” eleştirisini yükseltebilir. Böylece ezan tartışması, hükümete destek arayışının yanında, koalisyon ortaklarını birbirine karşı zorlayan bir siyasi baskı aracına da dönüşebilir.

KOALİSYON AYNI KONUDA AYRI YERLERDE

Bu ayrılığın somut bir örneği, mart ayında Meclis kayıtlarına girdi.
DENK milletvekili Doğukan Ergin, hoparlörle yapılan ibadet çağrıları için ek düzenleme getirilmesinden vazgeçilmesini isteyen bir önerge sundu. Önerge 53 destek oyuyla reddedildi. D66 önergeyi desteklerken, koalisyon ortakları VVD ve CDA karşı çıktı. JA21 ve SGP de karşı oy verenler arasındaydı.

Bu oylama, yeni ezan teklifinin kabul edileceği anlamına gelmiyor. Ancak koalisyon içindeki farklı yaklaşımı açık biçimde gösteriyor.
D66’nın desteklediği bir önergeye, VVD ve CDA sağ muhalefetle birlikte karşı çıkabiliyor. İşte haberin siyasi bakımdan ilginç tarafı burada: Hükümetin üç ortağı aynı masada oturuyor, ama ezan konusunda aynı düğmeye basmıyor.

Yeni teklif gündeme geldiğinde bu ayrılık nasıl yönetilecek?
VVD ve CDA sağ muhalefete yaklaşırsa D66 ne yapacak?
Ortak bir sınırlama formülü mü bulunacak, yoksa tartışma koalisyonun içindeki gerilimi mi artıracak?

DANIŞTAY’IN İTİRAZI: TOPTAN YASAK ÖLÇÜSÜZ

Hollanda Danıştayı’nın danışma bölümü, ilk teklif hakkında 29 Ekim 2025’te olumsuz görüş verdi. Kurum, hoparlörle yapılan bütün ibadet çağrılarının; süre, sıklık, ses seviyesi ve yer ayrımı yapılmadan engellenmesini ölçüsüz buldu.
Danıştay’a göre böyle bir düzenleme, din özgürlüğünü gereğinden fazla sınırlıyor. Uygulamanın esas olarak İslam’ı etkilemesi de ayrımcı bir sonuç doğuruyor. Kurum bu nedenle teklifin görüşülmemesini tavsiye etti.

Bununla birlikte Danıştay, gerekli olduğu durumlarda ibadet çağrılarının süresine, sıklığına, ses seviyesine ve saatlerine yerel sınırlamalar konulabileceğini belirtti.
Gazete haberine göre teklif sahipleri, yeni metinde düzenli biçimde, belirli yerlerde ve belirli sıklıkla yapılan çağrılara odaklanıyor; istisnalara da imkân bırakıyor.
Ancak metni değiştirmek, hukuki tartışmanın sona erdiği anlamına gelmiyor. Asıl mesele, yeni düzenlemenin önceki itirazları ne ölçüde karşılayacağı.

KIRK CAMİ, GÜNDE BEŞ EZAN VE SAYILARIN ANLATTIĞI

Tartışmada kullanılan sayıları da dikkatle okumak gerekiyor.
JA21’in Nisan 2025 tarihli açıklamasında Eerdmans, kırk caminin cuma günü ezanını hoparlörle duyurduğunu söylüyor. Yani söz konusu kırk sayısı, Hollanda’daki bütün camilerin toplamını anlatmıyor. Aynı açıklamada ülkede yaklaşık beş yüz cami bulunduğu ileri sürülüyor. Bunlar teklif sahiplerinin verdiği sayılar.
Gazete kupüründeki “günde üç ila beş kez” ifadesi de bütün bu camilerde aynı uygulamanın bulunduğunu kanıtlayan bir araştırma sonucu olarak sunulmuyor; Flach’ın siyasi açıklamasında yer alıyor.
Hükümetin Meclis’e gönderdiği araştırma bilgisinde ise 145 belediyenin çalışmaya katıldığı, 104 yanıtın geçerli sayıldığı ve bu belediyelerin onunda camilerden düzenli hoparlörlü ibadet çağrısı bulunduğu belirtiliyor.
Bu tablo, yerel şikâyetlerin hiç bulunmadığını söylemez. Ancak uygulamanın nerede, ne sıklıkla ve hangi şartlarda gerçekleştiğini araştırmadan, bütün ülkeyi aynı manzaranın içine koymanın doğru olmayacağını gösterir.

“TÜRKİYE’DEYMİŞ GİBİ” SÖZÜNÜN ARKASINDA NE VAR?

Eerdmans, gazete haberinde bazı camilerden yükselen sesi duyunca insanın kendisini Türkiye’de sandığını söylüyor. Flach ise uygulamanın Hollanda kültürüne uymadığını savunuyor.
Bu ifadeleri okuyunca şu soruyu sormak gerekiyor: Tartışılan şey yüksek ses mi, yoksa o sesin taşıdığı dinî ve kültürel anlam mı?
Ses yüksekse, bunun süresi, saati ve seviyesi konuşulabilir. Fakat tartışma “Türkiye’deymiş gibi” veya “Hollanda kültürüne uymuyor” cümlelerine taşındığında, konu Müslümanların bu ülkedeki görünürlüğüne kadar uzanıyor.

Hollanda’da yaşayan Türkler ve diğer Müslümanlar, bu toplumun sakinleri, çalışanları, vergi mükellefleri ve vatandaşlarıdır. Komşuluk huzuruna ilişkin bir meseleyi çözmek başka, insanların inancını ülkeye yabancı bir unsur gibi göstermek başka sonuçlar doğurur.

EZAN HÜKÜMETİ KURTARABİLİR Mİ?

Siyasi bakımdan birkaç ihtimal var.
Birincisi, VVD ve CDA’nın sağ muhalefetle bu konuda ortak hareket etmesi, yeni bir işbirliği ortamı oluşturabilir. Bu yakınlaşma başka dosyalara da yansırsa, azınlık hükümetinin destek bulmasını kolaylaştırabilir.

İkincisi, aynı yakınlaşma D66 ile ortakları arasındaki gerilimi artırabilir. Hükümete dışarıdan destek ararken, içeride yeni bir anlaşmazlık doğabilir.
Üçüncüsü, partiler ülke çapında geniş bir yasak yerine, yerel şartlara göre uygulanacak sınırlamalarda uzlaşabilir. Böylece tartışma siyasi bir zafer ilanından çok, uygulama kurallarına bağlanabilir.

Dördüncüsü, konu uzun süre gündemde kalabilir, ancak hükümetin kaderini belirleyen bütçe ve diğer büyük dosyalarda hiçbir kalıcı ortaklık yaratmayabilir.
Bunlar siyasi ihtimallerdir. Bir ezan oylamasında aynı safta bulunmak, bütçede destek vermek veya hükümete güven duymakla kendiliğinden aynı şey değildir. Üstelik bir teklifin Temsilciler Meclisi’nden geçmesi de tek başına yasalaşması demek değildir; Senato aşaması da vardır. Yine de siyasette bazen küçük görünen bir dosya, daha büyük bir ilişkinin başlangıcı olur.

SON CÜMLEYİ BEKLEYELİM
Şimdilik ortaya çıkan manzara ilginç: Büyük sorunları çözmek için çoğunluk arayan hükümetin çevresinde, ezanın sesi üzerinden yeni bir siyasi hesap yapılıyor.
Bu hesap hükümete nefes aldırabilir. Koalisyonun içinde yeni bir çatlak açabilir. Ya da bütün gürültüsüne rağmen, ülkenin asıl sorunları karşısında etkisiz kalabilir.
Dolayısıyla ne olacağı sorusunu bugün kapatmayalım.
Belki sonunda, “Hükümeti ezan kurtardı” diye yazacağız.
Belki de, “Hükümeti ezan bile kurtaramadı” diyeceğiz.
O zamana kadar şu başlık yerini koruyor: Dünya sorunları bir yana, ezan sorunu bir yana!

İLHAN KARAÇAY’IN GÖRÜŞÜ: HOPARLÖRE KARŞIYIM, AMA SİZİN GEREKÇENİZE DE KARŞIYIM
İşin bir de ilginç ve cilveli tarafı var. Ben, yalnız Hollanda’da değil, Türkiye’de de ezanın hoparlörle okunmasına karşıyım. Benim gibi düşünenlerin de az olmadığını biliyorum. Türkiye’de bile kaldırılmasını istediğim bir uygulamanın, Hollanda’da nasıl destekçisi olayım?

Ama burada durunuz!
Aynı uygulamaya karşı çıkmak, aynı düşünceyi paylaşmak anlamına gelmiyor. Benim itirazım, insanların inançlarına bakılmaksızın, yüksek sese maruz bırakılmasına. Evinde dinlenen, hasta olan, gece çalışıp gündüz uyuyan veya sessizlik isteyen insanın huzurunu düşünüyorum. Bu nedenle, benim için sesin Türkiye’de ya da Hollanda’da yükselmesi arasında fark yok.

“Kendimizi Türkiye’de sanıyoruz” diyen siyasetçilerle ayrıldığım yer ise tam burası. Ben, kendimi Türkiye’de hissedeceğim için hoparlöre karşı değilim. Türkiye’de de aynı hoparlöre karşıyım! Demek ki benim meselem ülke, millet veya din değil; insanların ortak yaşam alanında birbirlerinin huzurunu gözetmesi.

Peki, bu siyasetçilerin sorunları ne?
Eğer mesele yalnızca yüksek ses olsaydı, tartışmayı sesin seviyesi, süresi ve saati üzerinden yürütmek yeterli olurdu.
Ama gerekçelerinin içine Türkiye’yi ve Hollanda kültürünü yerleştirdiklerinde, tartışmayı gürültüden çıkarıp kimliğe taşıyorlar.
“Kendimizi Türkiye’de sanıyoruz” sözünde benim gördüğüm, Türkiye’yi ve Türkleri bir rahatsızlık unsuru gibi gösteren ırkçı bir tutumdur.

Hollanda’da bir camiden ezan duyulması, o sokağı Türkiye yapmaz. Nasıl bir Türkçe konuşma, bir Türk lokantası veya bir Türk komşu, Hollanda’yı başka bir ülkeye dönüştürmüyorsa, ezan da dönüştürmez. Bu ülkede yaşayan Müslümanların varlığı, Hollanda’nın bugünkü toplum yapısının bir parçasıdır.

İşte ezan tartışmasının yaratabileceği asıl etki burada ortaya çıkıyor. Hoparlörden rahatsız olan bir Müslüman bile, kendisine yöneltilen dışlayıcı sözler yüzünden, karşı olduğu uygulamayı savunmak zorunda hissedebilir. Çünkü artık O’na yalnızca “Sesi azalt” denmiyor; O’nun inancının ve kimliğinin bu ülkeye ait olmadığı ima ediliyor. Böylece çözülebilecek bir komşuluk meselesi, bir aidiyet kavgasına dönüşüyor.

İşte beni asıl düşündüren bu: Hoparlörün kapatılmasını isteyen biri olarak, hoparlörün kapatılmasını isteyen siyasetçilere itiraz ediyorum! Çelişki gibi görünüyor, ama değil. Bir uygulamayı eleştirmek ile o uygulamayı insanların kimliğini dışlamak için kullanmak arasında büyük bir fark var. Böyle bir dil, hoparlöre karşı çıkan insanları bile kendi tarafına kazanacağı yerde karşısına alabilir.

Bu dil, hoparlöre karşı olanlarla onu savunanları birbirinden uzaklaştırırken, farklı gerekçelerle karşı çıkanları da aynı siyasi safta gösteriyor. Oysa benim gibi birinin itirazı, JA21 ve SGP’nin bütün gerekçelerine verilmiş bir destek sayılamaz. Hoparlörün kapatılmasını istemem, Türklerin ve Müslümanların kamusal hayattaki varlığının sorgulanmasına razı olduğum anlamına gelmez.

Siyasi sonuç da burada: Ezan üzerinden sağ partiler birbirine yaklaşabilir, ama aynı tartışma toplumun insanlarını birbirinden uzaklaştırabilir. Hükümet Meclis’te birkaç destek oyu kazanırken, Müslüman vatandaşların güvenini kaybedebilir. Ya da siyasetçiler kimlik üzerinden konuşmayı bırakır, herkesin huzurunu gözeten kurallarda anlaşırsa, hem ses meselesi çözülür hem gereksiz bir toplumsal gerilim önlenir.

Onun için benim sözüm açık: Evet, ben de ezanın hoparlörle okunmasına karşıyım. Ama sizin “Kendimizi Türkiye’deymiş gibi hissediyoruz” gerekçenize de karşıyım. Ben insanların huzurunu savunuyorum; insanların kimliğinin bir rahatsızlık sebebi haline getirilmesini değil.
Sonunda “Hükümeti ezan kurtardı” mı diyeceğiz, yoksa “Hükümeti ezan bile kurtaramadı” mı, bekleyip göreceğiz. Fakat hükümeti kurtarmak için toplumun bir bölümünü yabancılaştırmanın bedelini de hesaba katmak gerekiyor.

*********************          

NEDERLANDSE VERSIE

WERELDPROBLEMEN AAN DE ENE KANT, DE GEBEDSOPROEP AAN DE ANDERE: ZAL DE GEBEDSOPROEP HET NEDERLANDSE KABINET REDDEN, OF ZAL HET DEBAT EEN NIEUWE BREUK VEROORZAKEN?

◆ Terwijl de Nederlandse politiek worstelt met wonen, bestaanszekerheid, migratie, de begroting en veiligheid, is het debat over de versterkte gebedsoproep een nieuwe krachtmeting tussen de coalitie en de rechtse oppositie geworden.

◆ Het initiatief van twee politieke partijen stelt niet alleen het geluid uit moskeeën ter discussie, maar ook de vraag met welke partijen het minderheidskabinet verder kan.

◆ Zelfs binnen de coalitie klinkt niet hetzelfde geluid: bij een stemming in maart stond D66 aan de ene kant, en stonden VVD en CDA aan de andere.

◆ De Raad van State vond het eerste verbodsvoorstel disproportioneel en wees erop dat de maatregel vooral moslims zou treffen. De initiatiefnemers willen met hun gewijzigde tekst toch verder.

◆ De uitspraken van politici die het horen van de gebedsoproep verbinden met het gevoel in Türkiye te zijn, laten zien hoe het debat over geluidsniveau verschuift naar identiteit en verbondenheid.

◆ Zullen we uiteindelijk zeggen: “De gebedsoproep heeft het kabinet gered”, of: “Zelfs de gebedsoproep kon het kabinet niet redden”? De laatste zin van dit politieke verhaal is nog niet geschreven.

◆ Persoonlijk ben ik zowel in Türkiye als in Nederland tegen het gebruik van luidsprekers voor de gebedsoproep. Maar ik maak ook bezwaar tegen politici die een verbod verdedigen met de woorden: “We wanen ons in Türkiye”. De rust van mensen beschermen is iets anders dan hun identiteit als bron van ergernis beschouwen!

Geschreven door İlhan KARAÇAY:

Beste lezers,

Met zoveel problemen die wereldwijd en in Nederland op een oplossing wachten, schiet mij bij het bekijken van de politieke agenda soms deze zin te binnen: Wereldproblemen aan de ene kant, de gebedsoproep aan de andere!

Wie een woning zoekt, wacht op een woning. Wie moet rondkomen, denkt aan het einde van de maand. Het kabinet zoekt steun voor zijn begroting. De discussies over migratie, veiligheid, landbouw en milieu gaan door. Maar tussen al die dossiers wordt ook de gebedsoproep die via luidsprekers uit moskeeën klinkt, een opvallend onderwerp in de politieke zoektocht naar een meerderheid.

Bovendien draait het niet alleen om de vraag: “Hoe hard mag het geluid zijn?” Ook de verhouding van het kabinet tot de rechtse oppositie, de onderlinge verhoudingen binnen de coalitie en de plaats van moslims in de openbare ruimte raken bij dit debat betrokken.

Daarom ben ik benieuwd welk politiek landschap na dit debat zal ontstaan. Zullen we later schrijven: “De gebedsoproep heeft het kabinet gered”? Of zullen we na al dat politieke rekenwerk zeggen: “Zelfs de gebedsoproep kon het kabinet niet redden”?

HET MINDERHEIDSKABINET ZOEKT EEN MEERDERHEID

Het kabinet onder leiding van Rob Jetten bestaat uit D66, VVD en CDA. Samen hebben deze drie partijen 66 Kamerleden. Daarmee beschikken zij niet zelfstandig over een meerderheid in de Tweede Kamer, die 150 zetels telt. Voor belangrijke besluiten moet het kabinet steun bij de oppositie vinden.

Dat geeft oppositiepartijen ook onderhandelingsmacht. Een partij die het kabinet bij het ene onderwerp kan steunen, kan zich bij een ander onderwerp ertegen keren. Partijen die vandaag bij de begroting samen optrekken, kunnen morgen over migratiebeleid uiteenlopen.

Tijdens zijn persconferentie van 4 september zei Jetten dat na stevige inhoudelijke gesprekken overeenstemming over de begroting was bereikt. Hij kondigde aan in het parlement een zo breed mogelijk draagvlak te zoeken. Woningbouw, versterking van de economie en veiligheid waren de onderwerpen die Hij benadrukte.

In zo’n situatie krijgt ook het voorstel over de gebedsoproep van de rechtse oppositie politieke betekenis. Samenwerking op dit punt kan immers de deur openen naar samenwerking bij andere dossiers. Omgekeerd kan zij ook de verschillen binnen de coalitie zichtbaarder maken.

EEN POLITIEK FRONT ROND DE GEBEDSOPROEP

JA21-Kamerlid Joost Eerdmans en SGP-Kamerlid André Flach willen beperkingen stellen aan versterkte gebedsoproepen. Hun eerste wetsvoorstel werd op 14 april 2025 ingediend. Dat voorstel bepaalde dat gebedsoproepen alleen zonder geluidsversterkende apparatuur zouden worden toegestaan.

In De Telegraaf vertellen de twee Kamerleden dat zij hun gewijzigde voorstel verder willen brengen.

Dat politici in het bericht van De Telegraaf zeggen dat zij zich bij het horen van de gebedsoproep in Türkiye wanen, laat zien hoe het debat over geluidsniveau verschuift naar identiteit en verbondenheid.

Eerdmans zegt dat het vorige kabinet-Schoof hierover plannen had, terwijl het onderwerp ontbreekt in het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten. Hij verwijt de VVD daarmee voor D66 te buigen.

Het is duidelijk tot wie deze politieke boodschap gericht is.

Eerdmans herinnert de VVD aan haar eigen achterban en aan de mogelijkheid van samenwerking op rechts. Flach wil eveneens dat de coalitie samen met de rechtse oppositie optrekt.

Naast een voorstel om geluid te reguleren, klinkt dus ook de oproep: “Aan welke kant gaan jullie staan?”

De politieke ironie is dat dit initiatief de indieners in beide gevallen een bruikbaar verhaal kan opleveren. Als VVD en CDA steun geven, kan de rechtse oppositie zeggen: “Wij hebben onze zin gekregen”. Als zij geen steun geven, kan zij juist de kritiek opvoeren: “Jullie hebben je aan D66 overgegeven”. Zo kan het debat over de gebedsoproep, naast de zoektocht naar steun voor het kabinet, ook een politiek drukmiddel worden dat de coalitiepartners tegenover elkaar plaatst.

DE COALITIE STAAT BIJ HETZELFDE ONDERWERP NIET OP ÉÉN LIJN

Een concreet voorbeeld van dat verschil werd in maart in de Kamerstukken vastgelegd.

DENK-Kamerlid Doğukan Ergin diende een motie in om af te zien van extra regelgeving voor versterkte gebedsoproepen. De motie werd verworpen, met 53 stemmen voor. D66 steunde de motie, terwijl coalitiepartners VVD en CDA tegenstemden. Ook JA21 en SGP behoorden tot de tegenstemmers.

Die stemming betekent niet dat het nieuwe voorstel over de gebedsoproep zal worden aangenomen. Zij laat wel duidelijk de verschillende benaderingen binnen de coalitie zien.

VVD en CDA kunnen samen met de rechtse oppositie tegen een motie stemmen die D66 steunt. Daar zit het politiek interessante aspect van dit verhaal: de drie regeringspartners zitten aan dezelfde tafel, maar drukken bij de gebedsoproep niet op dezelfde knop.

Hoe zal dit verschil worden opgevangen wanneer het nieuwe voorstel op de agenda komt?
Wat zal D66 doen als VVD en CDA toenadering zoeken tot de rechtse oppositie?
Komt er een gezamenlijke formule voor beperkingen, of zal het debat de spanning binnen de coalitie vergroten?

HET BEZWAAR VAN DE RAAD VAN STATE: EEN ALGEMEEN VERBOD IS DISPROPORTIONEEL

De Afdeling advisering van de Raad van State gaf op 29 oktober 2025 een negatief advies over het eerste voorstel. Zij vond het disproportioneel om alle versterkte gebedsoproepen te verbieden zonder onderscheid naar duur, frequentie, geluidsniveau of locatie.

Volgens de Raad van State beperkt zo’n regeling de godsdienstvrijheid verder dan nodig is. Dat de maatregel voornamelijk de islam raakt, heeft bovendien een discriminerend effect. Daarom adviseerde de Raad het voorstel niet in behandeling te nemen.

Tegelijkertijd gaf de Raad van State aan dat, wanneer daar aanleiding toe bestaat, lokaal grenzen kunnen worden gesteld aan de duur, frequentie, het geluidsniveau en de tijdstippen van gebedsoproepen.

Volgens het krantenbericht richten de initiatiefnemers zich in de nieuwe tekst op oproepen die regelmatig, op bepaalde plaatsen en met een bepaalde frequentie worden gedaan. Ook laten zij ruimte voor uitzonderingen.

Maar een gewijzigde tekst betekent niet dat de juridische discussie voorbij is. De kernvraag blijft in hoeverre de nieuwe regeling tegemoetkomt aan de eerdere bezwaren.

VEERTIG MOSKEEËN, VIJF GEBEDSOPROEPEN PER DAG EN WAT DE AANTALLEN VERTELLEN

Ook de aantallen die in het debat worden gebruikt, moeten zorgvuldig worden gelezen.

In een verklaring van JA21 uit april 2025 zegt Eerdmans dat veertig moskeeën de vrijdagse gebedsoproep via luidsprekers laten horen. Het aantal veertig verwijst dus niet naar alle moskeeën in Nederland. In dezelfde verklaring wordt gesteld dat er ongeveer vijfhonderd moskeeën in het land zijn. Dit zijn de aantallen die de initiatiefnemers zelf noemen.

Ook de woorden “drie tot vijf keer per dag” in het krantenknipsel worden niet gepresenteerd als het resultaat van onderzoek dat aantoont dat al die moskeeën dezelfde praktijk volgen. Ze maken deel uit van de politieke verklaring van Flach.

In de onderzoeksinformatie die het kabinet aan de Kamer stuurde, staat dat 145 gemeenten aan het onderzoek deelnamen, dat 104 antwoorden als geldig werden aangemerkt en dat in tien van die gemeenten regelmatig versterkte gebedsoproepen vanuit moskeeën plaatsvinden.

Dat overzicht betekent niet dat er nergens lokale klachten zijn. Het laat wel zien dat het onjuist is om het hele land hetzelfde beeld toe te schrijven zonder te onderzoeken waar, hoe vaak en onder welke omstandigheden deze praktijk voorkomt.

WAT GAAT ER SCHUIL ACHTER “ALSOF WE IN TÜRKİYE ZIJN”?

In het krantenbericht zegt Eerdmans dat het geluid uit sommige moskeeën je het gevoel geeft in Türkiye te zijn. Flach stelt dat deze praktijk niet bij de Nederlandse cultuur past.

Bij het lezen van die uitspraken moeten we ons afvragen: gaat het om hard geluid, of om de religieuze en culturele betekenis van dat geluid?

Als het geluid te hard is, kunnen duur, tijdstip en geluidsniveau worden besproken. Maar wanneer het debat wordt gevoerd met woorden als “alsof we in Türkiye zijn” of “het past niet bij de Nederlandse cultuur”, gaat het ook over de zichtbaarheid van moslims in dit land.

Turken en andere moslims die in Nederland wonen, zijn inwoners, werknemers, belastingbetalers en burgers van deze samenleving. Een kwestie van rust in de buurt oplossen heeft andere gevolgen dan het geloof van mensen voorstellen als een element dat vreemd is aan dit land.

KAN DE GEBEDSOPROEP HET KABINET REDDEN?

Politiek gezien zijn er verschillende mogelijkheden.

Ten eerste kan samenwerking van VVD en CDA met de rechtse oppositie op dit onderwerp een nieuwe sfeer van samenwerking scheppen. Als die toenadering doorwerkt in andere dossiers, kan zij het minderheidskabinet helpen steun te vinden.

Ten tweede kan diezelfde toenadering de spanning tussen D66 en zijn coalitiepartners vergroten. Terwijl het kabinet buiten de coalitie steun zoekt, kan er binnen de coalitie een nieuw meningsverschil ontstaan.

Ten derde kunnen partijen overeenstemming bereiken over beperkingen die rekening houden met lokale omstandigheden, in plaats van een breed landelijk verbod. Het debat kan dan uitmonden in praktische regels in plaats van in het uitroepen van een politieke overwinning.

Ten vierde kan het onderwerp lang op de agenda blijven staan zonder blijvende samenwerking op te leveren bij de begroting en andere grote dossiers die het lot van het kabinet bepalen.

Dit zijn politieke mogelijkheden. Bij een stemming over de gebedsoproep aan dezelfde kant staan, is niet automatisch hetzelfde als steun geven aan de begroting of vertrouwen hebben in het kabinet. Bovendien wordt een voorstel niet al wet wanneer het door de Tweede Kamer is aangenomen; het moet ook nog door de Eerste Kamer. Toch kan een ogenschijnlijk klein dossier in de politiek soms het begin zijn van een grotere relatie.

LATEN WE DE LAATSTE ZIN AFWACHTEN

Voorlopig zien we een interessant beeld: rondom een kabinet dat een meerderheid zoekt om grote problemen op te lossen, wordt via het geluid van de gebedsoproep een nieuwe politieke berekening gemaakt.

Die berekening kan het kabinet lucht geven. Zij kan een nieuwe breuk in de coalitie veroorzaken. Of zij kan, ondanks alle ophef, zonder effect blijven op de echte problemen van het land.

Laten we de vraag hoe dit afloopt daarom vandaag nog niet afsluiten.

Misschien schrijven we uiteindelijk: “De gebedsoproep heeft het kabinet gered”.

Misschien zeggen we juist: “Zelfs de gebedsoproep kon het kabinet niet redden”.

Tot die tijd blijft deze kop overeind: Wereldproblemen aan de ene kant, de gebedsoproep aan de andere!

DE VISIE VAN İLHAN KARAÇAY: IK BEN TEGEN LUIDSPREKERS, MAAR OOK TEGEN UW ARGUMENT

Er zit ook een interessante, ironische kant aan dit verhaal. Ik ben niet alleen in Nederland, maar ook in Türkiye tegen het gebruik van luidsprekers voor de gebedsoproep. Ik weet dat er heel wat mensen zijn die er net zo over denken. Hoe zou ik in Nederland een praktijk kunnen steunen die ik zelfs in Türkiye afgeschaft zou willen zien?

Maar wacht eens even!

Tegen dezelfde praktijk zijn, betekent niet dat je dezelfde opvattingen deelt. Mijn bezwaar is dat mensen, ongeacht hun geloof, aan hard geluid worden blootgesteld. Ik denk aan de rust van iemand die thuis uitrust, ziek is, ’s nachts werkt en overdag slaapt, of gewoon stilte wenst. Daarom maakt het voor mij geen verschil of dat geluid in Türkiye of in Nederland klinkt.

Precies daar verschil ik van de politici die zeggen: “We wanen ons in Türkiye”. Ik ben niet tegen luidsprekers omdat ik daardoor het gevoel zou krijgen in Türkiye te zijn. Ook in Türkiye ben ik tegen diezelfde luidsprekers! Mijn kwestie draait dus niet om land, volk of godsdienst, maar om mensen die in hun gezamenlijke leefomgeving rekening houden met elkaars rust.

Wat is dan het probleem van deze politici?
Als het alleen om hard geluid ging, zou het voldoende zijn het debat te voeren over geluidsniveau, duur en tijdstip.
Maar zodra zij Türkiye en de Nederlandse cultuur in hun argumentatie betrekken, verschuiven zij het debat van geluid naar identiteit.

In de woorden “We wanen ons in Türkiye” zie ik een racistische houding die Türkiye en Turken als een bron van ergernis neerzet.

Een gebedsoproep uit een moskee maakt een Nederlandse straat niet tot Türkiye. Net zoals een gesprek in het Turks, een Turks restaurant of een Turkse buur Nederland niet in een ander land verandert, doet de gebedsoproep dat ook niet. De aanwezigheid van moslims in dit land maakt deel uit van de huidige Nederlandse samenleving.

Hier wordt het werkelijke effect zichtbaar dat het debat over de gebedsoproep kan hebben. Zelfs een moslim die zich aan de luidsprekers stoort, kan zich door de uitsluitende woorden die tot Hem worden gericht, gedwongen voelen een praktijk te verdedigen waar Hij tegen is. Want er wordt niet meer alleen tegen Hem gezegd: “Zet het geluid zachter”. Er wordt gesuggereerd dat Zijn geloof en identiteit niet bij dit land horen. Zo verandert een oplosbare kwestie tussen buren in een strijd over wie erbij hoort.

Dat is wat mij vooral bezighoudt: als iemand die wil dat de luidsprekers worden uitgezet, maak ik bezwaar tegen politici die willen dat de luidsprekers worden uitgezet! Het lijkt tegenstrijdig, maar dat is het niet. Er is een groot verschil tussen kritiek op een praktijk en het gebruiken van die praktijk om de identiteit van mensen uit te sluiten. Zulke taal kan zelfs mensen die tegen luidsprekers zijn, tegen je in het harnas jagen in plaats van hen voor je te winnen.

Die taal drijft tegenstanders en voorstanders van luidsprekers uit elkaar, terwijl zij mensen die om verschillende redenen tegen zijn, juist in hetzelfde politieke kamp plaatst. Het bezwaar van iemand zoals ik mag echter niet worden gezien als steun voor alle argumenten van JA21 en SGP. Dat ik wil dat de luidsprekers worden uitgezet, betekent niet dat ik ermee instem dat de aanwezigheid van Turken en moslims in het openbare leven ter discussie wordt gesteld.

Daar ligt ook het politieke gevolg: rechtse partijen kunnen via de gebedsoproep dichter bij elkaar komen, maar datzelfde debat kan mensen in de samenleving verder uit elkaar drijven. Terwijl het kabinet in de Kamer enkele steunbetuigingen wint, kan het het vertrouwen van moslimburgers verliezen. Als politici daarentegen stoppen met redeneren vanuit identiteit en overeenstemming bereiken over regels die ieders rust beschermen, kan zowel het geluidsprobleem worden opgelost als onnodige maatschappelijke spanning worden voorkomen.

Daarom is mijn boodschap duidelijk: ja, ook ik ben tegen het gebruik van luidsprekers voor de gebedsoproep. Maar ik ben ook tegen uw argument: “We voelen ons alsof we in Türkiye zijn”. Ik verdedig de rust van mensen, niet het bestempelen van hun identiteit als een bron van ergernis.

Of we uiteindelijk zullen zeggen: “De gebedsoproep heeft het kabinet gered”, of: “Zelfs de gebedsoproep kon het kabinet niet redden”, zullen we afwachten. Maar ook de prijs van het vervreemden van een deel van de samenleving om het kabinet te redden, moet worden meegewogen.