Yapay Zeka’ya Sorduk: Dinler mi Çatışıyor, Kimlikler mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

"1" height="10" width="20%" direction="up">

Dinler değil, kimlikler çatışıyor

"1" height="250" width="100%" direction="up">

Dinler çatışmıyor, kimlikler çatışıyor. Bu, Huntington’ın “medeniyetler çatışması” tezine bir düzeltme önerisi. Huntington dinleri medeniyetlerin çekirdeği saydı; ben ise dinin, kimliğin giysisi olduğunu savunuyorum.

Huntington haklı bir şeyi gördü: Soğuk Savaş sonrası çatışmalar ideolojik değil, kültürel sınırlar boyunca patlıyor. Bosna, Kosova, Hindistan-Pakistan, Orta Doğu. Ama Huntington’ın hatası, kültürü dinden ayırmamasıydı. Din, kimliğin giysisi; çatışan giysi değil, giysinin altında duran beden.

Üç aktör: Hristiyanlık, İslam ve Batı
Şimdi üç aktörü tek tek alalım.

Hristiyanlık: İnançtan kimliğe dönüşüm
Avrupa’da Hristiyanlık artık bir inanç sistemi olmaktan çok, bir kültürel miras. Kiliseler boş, ama Noel pazarları dolu. Bu, dinin ölümü değil; dinin kimliğe dönüşmesi. Batı, Hristiyanlığını “biz kimiz” sorusunun cevabı olarak kullanıyor.

Göçmen karşıtı söylemde “Hristiyan değerleri” denince kastedilen şey teoloji değil, laiklik, bireysel özgürlük, eşitlik. Yani Hristiyanlık, seküler bir kimliğin tarihsel kökü haline geldi.

İslam: Kimlikle iç içe bir din
İslam dünyasında din, kimlikten çok daha fazla. Orada din, devletin, hukukun, ahlakın, hatta ekonominin temeli. Bu, İslam’ın “daha dindar” olduğu anlamına gelmez; İslam’ın moderniteyle kurduğu ilişkinin farklı olduğu anlamına gelir.

Laiklik, Batı’da Hristiyanlığın içinden doğdu; İslam dünyasında laiklik, dışarıdan, genellikle sömürgecilik veya otoriter modernleşme yoluyla geldi. Bu yüzden İslam’da din, kimlikle iç içe; ayırmak zaten mümkün değil.

Batı’nın kimlik krizi
İşte asıl gerilim burada. Batı, kendi kimliğini tanımlamakta zorlanıyor. Soğuk Savaş bitti, ideolojik düşman kalktı. Küreselleşme ulusal kimlikleri aşındırdı. Göç, demografik değişim, ekonomik eşitsizlik.

Batı, “biz kimiz” diye sorduğunda, eski cevaplar yetmiyor. Hristiyan miras, Aydınlanma değerleri, liberal demokrasi. Hepsi bir arada, ama tutarlı bir bütün değil.

İslam’a karşı kimlik inşası
Bu arayış, bazen İslam’a karşı bir kimlik inşasına dönüşüyor. “Biz Hristiyan değiliz ama laikiz, özgürüz, ilericiyiz” diyen bir Batı, İslam’ı “onlar dindar, onlar geri, onlar tehdit” diye konumlandırıyor. Ama bu, dinler arası bir çatışma değil; Batı’nın kendi kimlik krizinin dışa yansıması.

Çözüm: Din ve kimliği ayırmak
Çözüm ne? Kimliklerin birbirini yok etmeye çalışması değil, yan yana yaşayabilmesi. Bunun için iki şey lazım.

Birincisi, dinin kimlikten ayrılması; dinin inanç, kimliğin ise siyasi bir tercih olarak görülmesi. İkincisi, Batı’nın kendi kimliğini, İslam’ı ötekileştirerek değil, kendi iç çelişkilerini çözerek inşa etmesi.

Huntington’dan kimlikler dünyasına
Huntington’ın dünyası, çatışan medeniyetlerin dünyasıydı. Bizim dünyamız, çatışan kimliklerin dünyası.

Fark şu: kimlikler, medeniyetler kadar katı değil. Kimlikler değişebilir, müzakere edilebilir, yeniden yazılabilir. Medeniyetler öyle değil.